Digital Services Act a okrągły stół UOKiK

UOKiK podejmuje kolejne działania, których celem są przede wszystkim reklamy w mediach społecznościowych. Branża influencer marketingu nadal realizuje zlecenia na treści komercyjne tworzone z pominięciem wytycznych opublikowanych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta. Wśród wykroczeń urząd ten wskazuje: nieprawidłowe oznaczanie treści reklamowych oraz przekraczanie zakazu reklamowania niedozwolonych produktów lub usług, np. alkoholu i hazardu. Jednak to nie jedyne problemy związane z działaniem portali społecznościowych, które Unia Europejska próbuje rozwiązać za pomocą Digital Services Act.

Digital Services Act – podstawowe informacje

Digital Services Act (DSA), czyli akt o usługach cyfrowych, to zbiór przepisów opublikowanych 27 października 2022 roku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Bazują one na ogólnym założeniu, że „co jest nielegalne offline, powinno też być nielegalne online”. Wskazane regulacje wejdą w pełni w życie 17 lutego 2024 roku, chociaż część przepisów już obowiązuje. Więcej informacji można znaleźć na stronie, z której pochodzi powyższa grafika.

Warto wskazać, że w ramach regulacji dostrzeżono istotną rolę firm zajmujących się selekcją informacji mogącą prowadzić do tzw. bańki filtrującej. Odbiorca stargetowany przez algorytmy otrzymuje bowiem treści jednostronne, często nieuwzgledniające różnych punktów widzenia. W efekcie użytkownik ma złudzenie, że wszystkie profile na danej platformie lub serwisy i strony internetowe prezentują tę samą ocenę oraz ten sam punkt widzenia. W takiej sytuacji podmioty za pomocą narzędzi dostarczanych przez platformy społecznościowe lub wyszukiwarki mogą potencjalne wpływać negatywnie na opinię publiczną. Wśród firm tego typu wyszczególniono Very Large Online Platforms (VLOPs) – m.in. Booking.com, Facebook, Instagram, LinkedIn, Snapchat, TikTok, Twitter, Wikipedia, YouTube – oraz Very Large Online Search Engines (VLOSEs) – Bing i Google Search.

Digital Markets Act – podstawowe informacje

Digital Markets Act (DMA), czyli akt o rynkach cyfrowych, został opublikowany 12 października 2022 roku w Dzienniku Urzędowym UE. Wszedł w życie 1 listopada 2022, a obowiązuje bezpośrednio w państwach członkowskich od 2 maja 2023 roku. Przepisy te dotyczą platform społecznościowych, które pełnią rolę gatekeeperów, prowadząc za pomocą algorytmów selekcję treści wyświetlanej użytkownikom. Reguluje on ich działania w celu ochrony interesów mniejszych podmiotów oraz praw wszystkich użytkowników.

W ramach Digital Markets Act dostawcy usług cyfrowych zobowiązani są do udostępniania narzędzi pozwalających na: weryfikowanie aktywności przez użytkowników biznesowych na platformie oraz prowadzonych przez nich kampanii marketingowych czy swobodne komunikowanie się konsumentów oraz przedsiębiorstw poza platformą. Tym samym dostawca usług nie może: uniemożliwiać odinstalowania dostarczonego oprogramowania oraz śledzić użytkowników bez ich zgody poza jego platformą, a także ograniczać komunikacji konsumentów i przedsiębiorców poza jego aplikacją.

DSA i DMA – zwalczanie nielegalnych praktyk i ochrona praw

Podczas tworzenia przepisów DMA istotne było utworzenie bezpieczniejszej przestrzeni cyfrowej i ochrona podstawowych praw wszystkich użytkowników usług cyfrowych. Nowe przepisy zawarte w akcie o usługach cyfrowych wymuszą natomiast na firmach oferujących platformy społecznościowe oraz wyszukiwarki wdrożenie rozwiązań technicznych umożliwiających weryfikację nieprawidłowości, szczególnie w zakresie publikowania nielegalnych treści. Tym samym dostawcy usług cyfrowych będą musieli podejmować efektywne wysiłki w celu umożliwienia sprawowania kontroli nad publikacjami mogącymi nieść za sobą negatywne skutki dla:

• życia prywatnego użytkowników;
• godności jednostki i praw człowieka, w tym praw dziecka;
• ochrony danych osobowych;
• ochrony konkurencji i konsumentów;
• wolności wypowiedzi i dostępu do informacji;
• pluralizmu mediów;
• dyskursu publicznego, w tym politycznego;
• bezpieczeństwa publicznego;
• ochrony zdrowia publicznego.

W centrum zainteresowań znajdują się zatem m.in.:

• reklama ukierunkowana (targeted advertising), a więc stargetowana na użytkowników o określonych cechach;
• ochrona przed skutkami tzw. dark patterns, a więc projektowaniem nastawionym na nakłanianie użytkownika do określonego działania, przy jednoczesnym utrudnianiu dokonania przemyślanego wyboru;
• wdrożenie systemu rozpoznawania skarg i mechanizmu zgłaszania nielegalnych treści;
• ocena ryzyka, m.in. rozpowszechniania treści nielegalnych lub negatywnie skutkujących na życie prywatne i publiczne;
• zwiększenie konkurencyjności na europejskich rynkach cyfrowych poprzez uniemożliwienie Big Tech nadużywania dominującej pozycji na rynku;
• stworzenie bezpieczniejszej przestrzeni cyfrowej poprzez ochronę podstawowych praw wszystkich użytkowników usług cyfrowych.

Powyższe ma na celu ochronę przed potencjalnie negatywnymi skutkami działań podejmowanych za pośrednictwem portali społecznościowych oraz w ramach działań SEO i SEM w wyszukiwarkach. Należy bowiem pamiętać, że firmy Big Tech oskarżane są m.in. o: uzależnianie dzieci od aplikacji, w tym social media, umożliwianie rozpowszechniania brutalnych treści oraz nieprawdziwych informacji (fakenews), a także sprzyjanie manipulacji prowadzonej przez określone grupy interesu. Stosunkowo często treści tego typu rozpowszechniane są za pomocą reklam.

Okrągły stół UOKiK – drobny krok w dobrym kierunku

UOKiK wraz z przedstawicielami firm Meta, Google, TikTok oraz iAB Polska odbył rozmowy w ramach okrągłego stołu. W dyskusji uczestniczyli również przedstawiciele Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego oraz Krajowej Administracji Skarbowej. Stronę społeczną reprezentowały przedstawicielki akademików Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Spotkanie odbyło się 23 października 2023 roku. Tematem rozmów były kwestie związane z reklamą w mediach społecznościowych oraz zapobieganiem publikowaniu reklam niezgodnych z prawem. Sam Prezes UOKiK – Tomasz Chróstny – poinformował, że „to kolejny nasz krok w stronę regulacji rynku influencer marketingu”. Więcej tutaj.

Nie ma wątpliwości, że uregulowanie rynku influencer marketingu jest ważnym elementem sprzyjającym prowadzeniu etycznych działań marketingowych. Kontrola kampanii, które są nieetyczne i eliminowanie naruszeń poprawia sytuację etycznych marek na rynku. Dalsze pomijanie faktu, że część firm korzystała z influencer marketingu, celowo naruszając przepisy, spowodowałoby zwiększanie szans tych podmiotów, które nie respektują obowiązującego prawa. Należy jednak pamiętać, że potrzebna jest również dyskusja dotycząca szerszej perspektywy niż tylko influencer marketing. Ta jednak wykracza poza kompetencje UOKiK i wymaga współpracy pomiędzy różnymi jednostkami administracji państwowej.

Digital Services Act – potrzeba gruntownych zmian

Mówiąc o Digital Services Act, należy wskazać na potrzebę przeprowadzenia gruntownych zmian w sposobie weryfikowania treści publikowanych w mediach społecznościowych, a także ich pozycjonowania w wyszukiwarkach. Dyskusje na ten temat wymagają szerokich konsultacji społecznych oraz w gronie specjalistów z różnych dziedzin. Wymuszają także zaangażowanie różnych urzędów i organów. Nie można także pomijać potrzeby zaplanowania i ciągłego prowadzenia badań umożliwiających monitorowanie rzeczywistego negatywnego wpływu określonych treści na życie jednostek lub na społeczeństwo. Brak metodyki, która umożliwiałaby obiektywny pomiar, będzie skutkować subiektywnymi sposobami weryfikowania wskazanego zagadnienia. Płynność i nieprecyzyjność terminologii sprzyjają bowiem nieprzejrzystym rozwiązaniom. Z tego względu okrągły stół UOKiK należy uznać za ważny, jednak drobny krok w kierunku wdrażania regulacji zawartych w Digital Services Act i rzeczywistej kontroli potencjalnego negatywnego wpływu VLOPs oraz VLOSEs na życie społeczne oraz użytkowników.